Bilgi Nasıl Doğrulanır?

Yaşadığımız çağda her an bir bilgi bombardımanı altındayız. Timeline’larımızdan akıp giden bilgi ve haberlere engel olamazken hangisinin doğru, hangisinin yanlış olduğunu anlamak da pek mümkün değil. Peki, kriz ve çatışma anlarında, son dakika haberlerinde internette hızla yayılan bir bilginin doğruluğunu, güvenilirliğini nasıl kontrol edebiliriz? Ortalıkta dolaşan yanlış bilginin yayılmasını nasıl engelleyebiliriz? Tüm merak ettiklerimizi veri doğrulama alanında çalışan Gazeteci ve Doğrulama El Kitabı’nın Türkçe Yayın Editörü Mehmet Atakan Foça’ya sorduk.

Bir bilgi ve haberin doğrulanması sadece gazetecileri ve profesyonelleri mi ilgilendirir?

Tabii ki yalnızca profesyonelleri ve gazetecileri ilgilendirmiyor, her kullanıcıyı da ilgilendiriyor çünkü günümüzde haber almak ve haber vermek sadece gazetecelerin sorumluluğunda değil aynı zamanda kullanıcının da sorumluluğu altında. Artık kullanıcılar da bir şekilde içerik üretebiliyor, gördüğü haberi internet üzerinden yayabiliyor. Dolasıyla, artık kullanıcı da en az haberci kadar doğru bilgiyi yayma sorumluluğu altında.

En basit şekilde anlatmak gerekirse bir sosyal medya kullanıcısının gerçek olup olmadığını nasıl kontrol edebiliriz?

Öncelikle, Facebook ve Twitter’ın mavi tik özelliğinden doğru olup olmadığını anlayabiliriz. Ancak bu da çok yaygın değil ama buna ek olarak her zaman profiline girip daha önce ne tarz yazıları yazmış ne tarz profil güncellemeleri koymuş buna bakabiliriz. Profil detayları da ayrıca önemlidir. Kullanıcı ismine dikkat etmek gerekir çünkü kolayca taklit edilebiliyor, bu yüzden profiller iyice incelenmelidir.

Örneğin sosyal medyada bir son dakika haberi gördük. Bunun doğrulunu kontrol etmek için ille de gazetecilik pratiğinden mi gelmek gerekiyor? Herhangi bir kullanıcı için önerebileceğiniz pratik doğrulama yöntemleri var mı ?

İşin gerçeği gazetecilik pratiğiyle hiç bir alakası yok, işin özü Google’da aratmak. Sıradan kullanıcının her gün yaptığı bir şey olan Google’da bir şey aratmak, doğrulamak.

Kriz anlarında, doğal afetlerde veya çatışma hallerinde internette hızla yayılan yanlış bilgi insan hayatını tehdit edebiliyor. Yalan ve yanlış bilgiden kendimizi nasıl koruyabiliriz? Biz istemeden yanlış ve yalan bilgi yaymamak için neler yapabiliriz?

Öncelikle, İnternette gördüğünüz her şeye inanmayacaksınız. Şüphe duygunuzu geliştirmelisiniz. Çünkü internette olağanüstü derecede bilgi var ve bu bilgi doğrusuyla yanlışıyla çok hızlı bir şekilde yayılıyor. Ayrıca, kendi fanusumuzdan çıkıp karşı görüşlerin bakış açısıyla düşünmeye çalışmak da iyi olabilir.

Sosyal medya aracılığı ile bir haber saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabiliyor ve hızla yayılıyor. Habercilik açısından düşündüğümüzde bu kadar hızlı haber ve bilgi akışı ne kadar sağlıklı, siz ne düşünüyorsunuz?

Hızlı haber akışı çok iyi bir şey, ama bu da hızlı bilgi deformasyonuna neden oluyor demek değil, bilgi kirliliği zaten olan bir şey. Ortada herhangi bir bilgi olmasa da ana akım medya da bilgi kirliliği yaratıyor ve insanları manipüle ediyor. Ancak internet olmasa da bilgi bir şekilde manipüle edilecekti. Sadece internet ile birlikte daha hızlı bir hale geldi, bu sorun da doğrulama yöntemleriyle çözülebilecek bir şey.

 Artık teknoloji ile habercilik/gazetecilik iç içe. Gelişen teknolojiye hakim olmayan gazeteciler için yeni medyada haber yapmak pek mümkün görünmüyor. Gelişen iletişim teknolojilerini ve internet kullanma alışkanlıklarını düşündüğümüzde sizin öngörüleriniz neler?

İnternetle alakalı robotlar, yazılımlar ileride bir şekilde haberlerin içerisinde yer alabilir. Bir yandan da eğer yeni medyayla ilgili bir habercinin bilgisi yoksa piyasada tutunma imkanı yok. Dolayısıyla, yeni medya haberciliğin yeniden kurgulanacağı yer olduğu için yeni teknolojiye hakim olmak oldukça önemli.

Mehmet Atakan Foça’nın Kadir Has Üniversitesindeki sunumundan bir kare…